شبکه ملی اطلاعات

این روزها این نام زیاد شنیده می‌شود: «اینترنت ملی». ترکیب غلطی که فراگیر شده و زبان به زبان می‌چرخد. اما نام صحیح این شبکه، بعد از گمانه‌زنی‌های بسیار، بالاخره توسط آقای رضا تقی‌پور (وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات) اعلام شد: «شبکه ملی اطلاعات» و یا به طور خلاصه «شما».

تا به حال بر سر این شبکه، ماهیت و کاربرد آن بحث‌های زیادی شده که با توجه به عدم انتشار تعریف دقیق آن توسط مسئولین گاه به انحراف کشیده شده است. بر خود دیدم که با توجه به آنچه که در این راستا مطالعه کرده‌ام، تعریفی فنی هر چند ناقص از این شبکه ارائه بدهم، اما همین تعریف سطحی هم با روشن شدن جزییات آن ممکن است به طور کامل باطل شود.

فرض کنید شما در داخل ایران، پشت دستگاه خود نشسته‌اید و در مرورگر آدرس سایتی را می‌زنید که سرویس‌دهنده آن سایت نیز در داخل کشور است. اتفاقی که در حال حاضر با توجه به زیرساختار شبکه کشور رخ می‌دهد این است که ممکن است بسته‌های ارسالی از دستگاه شما (در داخل ایران) برای رسیدن به مقصدی که آن نیز داخل ایران است، مسیری را طی کند که بخشی از آن خارج از ایران است. حال با راه‌اندازی شبکه «شما»، بسته‌های ارسالی‌ای با مبداء و مقصدی در داخل ایران، مسیری را طی می‌کنند که تماما در داخل ایران است. این مساله دارای چند مزیت است:

۱- مدت زمان دسترسی به سایت‌های داخلی کاهش می‌یابد و به طبع سرویس‌دهی‌های مورد نیاز مردم مانند خدمات بانکی با کیفیت بهتری صورت می‌گیرد.

۲- در حال حاضر بخشی از پهنای باند مجرای اتصال به شبکه جهانی توسط بسته‌هایی گرفته می‌شود که مقصد آنها داخل ایران است و با راه‌اندازی شبکه «شما»، آن بخش از پهنای باند اتصال به شبکه جهانی آزاد می‌شود. در نتیجه، سرعت دسترسی به سایت‌های خارج از ایران نیز افزایش می‌یابد.

۳- در صورت تحریم، جنگ و یا هر واقعه‌ای از این دست که منجربه بسته شدن مجرای ارتباط به شبکه جهانی شود، سرویس‌های داخلی می‌توانند به کار خود ادامه دهند.

۴- با توجه به اینکه ارتباط سرویس‌های داخلی، همه مسیری داخل کشور را طی می‌کنند امنیت ارتباطات داخلی افزایش می‌یابد.

اما مشکل کار کجاست؟

در حال حاضر، با توجه به پیموده شدن بخشی از ارتباطات داخلی در خارج از ایران، اگر تغییری در مجرای ارتباطی با شبکه جهانی صورت گیرد، سرویس‌های داخلی نیز آسیب می‌بینند. برای مثال، اگر مسئولین تصمیم به غیرفعال کردن سرویس‌هایی نظیر vpn کنند، که بخشی از مردم از آن برای گذشتن از فیلتر استفاده می‌کنند، بعضی از ارتباطات داخلی، مانند خدمات بانکی، که به این سرویس وابسته هستند مختل می‌شوند. با راه‌اندازی شبکه «شما» و استقلال سرویس‌های داخلی از شبکه جهانی، دست مسئولین باز خواهد بود که در مواقع مورد نظر بتوانند سیاست‌های خود را در مجرای ارتباطی با شبکه جهانی اعمال کنند. برای مثال، می‌توانند امکانات vpn و یا سرویس‌های مشابه را بر آن مجرای ارتباطی غیرفعال کنند و یا حتی آن مجرا را به طور کامل ببندند بدون آنکه سرویس‌های داخلی با مشکل مواجه شوند.

کوتاه سخن اینکه، راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات، قدمی مثبت در بالا بردن کیفیت اینترنت در ایران خواهد بود، به شرط آنکه مسئولین نخواهند سیاست خاصی را بر مجرای ارتباط با شبکه جهانی پیاده کنند.